Dofinansowano ze środków programu własnego

Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku pn. Rzeźba w przestrzeni publicznej – 2026
pochodzących z budżetu
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

W lipcu 2026 r. Centrum Sztuki Galeria EL otrzymało dofinansowanie w ramach Programu Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku pn. „Rzeźba w przestrzeni publicznej – 2026” na konserwację czterech form przestrzennych.

Nazwa zadania: „Forma przestrzenne w tkance miasta. Renowacja czterech form z lat 1695 – 2012.”

Zadanie przewiduje konserwację 4 form przestrzennych, wykonanych z metalu, powstałych w latach 1965, 1967, 1986 oraz 2012 podczas I oraz II Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, pleneru „What now?” oraz podczas pobytu rezydencyjnego Janusza Kapusty w Elblągu. Formy te należą do zespołu Otwartej Galerii, składającego się z kilkudziesięciu obiektów, który w miejskiej tkance Elbląga stanowi integralną całość historyczną i urbanistyczną. Zespół ten jest jedynym w kraju na taką skalę tego rodzaju dziedzictwem kulturowym i fenomenem, upamiętniającym podjęty w latach 60. eksperyment realizacji utopii między klasowej współpracy między artystami i klasą robotniczą. Do konserwacji wybrane zostały obiekty z realizacji zarówno z I i II Biennale – Formy Przestrzenne Magdaleny Więcek-Wnuk z 1965 i 1967 roku, Forma Przestrzenna Jana Erica Vissera z 1986 roku ,wykonaną podczas pleneru „What now?”,  jak i „K-Dron DNA” z 2012 roku Janusza Kapusty.

Projekt został podzielony na trzy etapy, poniżej przedstawiamy ich szczegółowy opis:

W pierwszym etapie zadania wykonana zostanie dokumentacja techniczna remontu i konserwacji czterech wybranych form; zakres czynności obejmować będzie:
– inwentaryzację każdej formy na potrzeby sporządzenia przedmiarów robót,
– sporządzenie dokumentacji remontu,– wykonanie przedmiarów robót,
– wykonanie kosztorysu inwestorskiego,
– wykonanie specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót.

W drugim etapie zadania przeprowadzony zostanie remont i konserwacja wybranych form; zakres czynności – w przypadku każdej formy – obejmować będzie, m.in.:
– usunięcie wszelkich powłok zalegających na konstrukcjach stalowych, czyszczenie strumieniowo-ścierne,
– w przypadku formy autorstwa Jana Erica Vissera także dodatkowa praca: rekonstrukcja zniszczonych elementów kompozycji,
– malowanie antykorozyjne z zachowaniem bądź przywróceniem pierwotnej kolorystyki.

W trzecim etapie zadania przy każdej formie, zamontowana zostanie tabliczka informująca o zadaniu i źródłach jego dofinansowania wraz z wymaganymi logotypami. Tabliczka zawierać będzie także imię i nazwisko autora formy, rok powstania formy oraz zakres przeprowadzonych czynności konserwatorskich.

Chcąc zachować spójność oznakowania całości zbioru Otwartej Galerii Form Przestrzennych, tabliczki wykonane zostaną na wzór tych, które powstały w 2021 r. podczas projektu „Utworzenie ścieżek dydaktycznych na cele turystyczno-rekreacyjne w Elblągu”, realizowanego przez Urząd Miasta w Elblągu.

Posiadanie własnej kolekcji rzeźby w przestrzeni publicznej stanowi dla Elbląga walor wyróżniający go spośród innych miast polskich. Nigdzie indziej w Polsce nie spotkamy rezultatów tak zwartej i konsekwentnie przeprowadzonej koncepcji artystycznej, która opierałaby się przez pół wieku rozwojowi urbanistycznemu miasta. Elbląg dysponuje zatem jednym z najciekawszych w Polsce „produktów kulturalnych” okresu modernizmu. Potwierdza to prestiżowe wydawnictwo Taschen, które w ramach publikacji z 2010 roku „Destination Art” autorstwa Amy Dempsey umieściło elbląską Otwartą Galerię wśród 100 najważniejszych tego typu kolekcji na świecie, która jest jedynym reprezentantem tej części Europy. Wspólna inicjatywa Galerii EL i Zamechu podjęta podczas I Biennale, którego spuścizną jest kilkadziesiąt form przestrzennych, spowodowała, że Elbląg zaczęto łączyć z interesującym eksperymentem organizacyjno-artystycznym, który do dziś jest przedmiotem oraz źródłem refleksji wielu badaczy i stanowi niewyczerpaną inspirację wielu działań artystycznych. Zapoczątkowana w 1965 roku podczas I Biennale Otwarta Galeria rozbudowana została o kolejne formy podczas II i III Biennale (podczas II Biennale powstało 5 form, podczas III – 1 forma), a także w latach późniejszych o kolejne nowe realizacje: podczas pleneru „What now?” z 1986 roku (4 nowe obiekty) czy działalności Galerii EL w okresie ostatnich 10 lat i pobytom rezydencyjnym artystów w Elblągu (powstało 9 nowych rzeźb). Sprawowanie opieki konserwatorskiej nad kilkudziesięcioma obiektami rozsianymi w przestrzeni miasta jest nie lada wyzwaniem i rodzi szereg trudności. Wszystkie formy przestrzenne narażone są stale na czynniki zewnętrzne, pogodowe. W efekcie ich kondycja wymaga ze strony właściciela zbioru, którym jest Urząd Miasta Elbląga i sprawującej nad nim opiekę merytoryczną Galerii EL stałego nadzoru i poddaniu rewitalizacji każdej z nich co kilka lat. Stąd też prace konserwatorskie i rewitalizacyjne są przedmiotem niniejszego projektu.

Magdalena Więcek – Wnuk (1924 – 2008) Urodzona w Katowicach. Studiowała w PWSSP w Gdańsku w pracowni prof. Mariana Wnuka, następnie na ASP w Warszawie w pracowni prof. Franciszka Strynkiewicza. W 1955 roku uczestniczyła w wystawie Arsenał, gdzie zdobyła nagrodę. Na I Biennale Młodych w Paryżu w 1959 roku otrzymała nagrodę krytyków. Brała udział w I i II Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, oraz na Sympozjum Rzeźby Przestrzennej w Aalborg (Dania) w 1967 roku, gdzie otrzymała nagrodę i zrealizowała nagrodzoną pracę. Jest jedną z najbardziej znanych i cenionych rzeźbiarek polskich za granicą.

Janusz Kapusta (1951). Urodzony w 1951 roku w Zalesiu. Ukończył Liceum Sztuk Plastycznych w Poznaniu oraz Wydział Architektury Politechniki w Warszawie. Później studiował historię idei na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. W zakres jego pracy wchodzi projektowanie małych form graficznych, plakatów, ilustracji do czasopism. Projektuje graficznie, zajmuje się ilustracją książkową. Publikował swoje rysunki w polskich magazynach tj. Szpilki, Radar, ITD., Forum oraz w czasopismach niemieckich i francuskich. W 1981 roku Kapusta zamieszkał w Nowym Jorku. Jego prace, zamieszczały The New York Times, The Wall Street Journal, The Washington Post, Business Week. Stworzył ilustracje do limitowanej edycji “Zniewolonego umysłu” laureate Nagrody Nobla, Czesława Miłosza. Prace artysty znajdują się w zbiorach wielu galerii na świecie.

Jan Eric Visser (1962) –  Urodzony w Leeuwarden, studia na Akademii Sztuki w Kampen, w pracowni Ewerdta Hilgemanna. Tworzy rzeźby, zajmuje się także rysunkiem. Brał udział m.in. w 2004 roku w Holenderskim Biennale Papieru, organizowanego przez Muzeum w Rijswijk.

Wartość dofinansowania: 151 500,00 zł
Całkowity koszt inwestycji: 170 00,00 zł
Data podpisania umowy: 28.07.2026

Rzeźby przed remontem:

Dofinansowano ze środków programu własnego Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku pn. Rzeźba w przestrzeni publicznej – 2026 pochodzących z budżetu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego